Jaarthema

 

2019: Identiteit

Toelichting:

Men kan tegenwoordig geen dagblad of tijdschrift openslaan of er staat wel iets in over onze identiteit. Het is een belangrijk onderdeel geworden van ons politieke debat en het roept de nodige emoties op (het volkslied op de scholen, de vlag in de Tweede Kamer). Het merkwaardige is dat dit op individueel niveau heel anders voelt dan op collectief niveau, vandaar de opmerking van de directeur van het SCP over recent onderzoek.

In het algemeen kan men zich afvragen: Wie waren wij? Wie zijn wij? Waar gaan we naar toe?

Wie waren wij? Wanneer was Nederland nog ‘ons land’, zoals wel wordt beweerd? In de negentiende eeuw (Thierry Baudet)? In de jaren vijftig van de vorige eeuw (Geert Wilders)? In de Gouden Eeuw (Jan Peter Balkenende)? Zeg het maar. Is het dan nu niet ons land en waarom dan niet? En wat te denken van onze zeehelden en VOC-bestuurders? Waren dat geen echte Nederlanders? Mogen we daar trots op zijn of moeten we ons er voor schamen? Hebben ze dan helemaal niets goed gedaan? Hoe gaan we om met de Tweede Wereldoorlog (nog steeds ons morele ijkpunt)? Hoe kon de Jodenvervolging zulke vormen aannemen? Is ons oordelen in categorieën van ‘goed’ en ‘fout’ nog wel zinvol? Wat te denken van de dingen die tijdens de ‘Politionele Acties’ in Indonesië gebeurden? En toch hebben al die mensen en gebeurtenissen uit het verleden ons land mede gemaakt tot wat het nu is.

Wie zijn wij? De kloof tussen hoogopgeleid en laagopgeleid wordt steeds groter. Levert het onderwijs nog wel die mensen af die nodig zijn? Waarom moeten zo veel colleges in het Engels gegeven worden? Waarom wordt er niet meer aandacht gegeven aan het Frans en Duits? Duitsland is toch onze grootste handelspartner en in Frankrijk is zakendoen extra lastig als je de taal niet spreekt. Zijn de verschillen in beloning tussen top en werkvloer in het bedrijfsleven nog uit te leggen? Lopen de verschillen tussen rijk en arm uit de hand? Is de participatiemaatschappij wel zo’n goede oplossing voor de problemen aan de onderkant van de maatschappij? Hoe moeten mensen met een migratieachtergrond, en dan vooral de niet-westerse, in onze maatschappij integreren? Er blijkt op de arbeidsmarkt nog regelmatig etnische discriminatie voor te komen. Hoe moeten we daar mee omgaan? Hoe lang gaat dat nog duren?

Waar gaan wij naartoe? Een multiculturele samenleving? Een globaliserende wereld? En als er weer eens een migratiegolf of vluchtelingenstroom komt, wat dan? Meer of minder Europa? Nexit en de grenzen dicht? Polarisatie of polderen? Nog meer versplintering van het politieke landschap? Heeft de democratie nog toekomst? Hoe houden we onze infrastructuur op orde? Moeten we naar schaalvergroting toe of juist niet? Slibt de Randstad dicht? Is meer asfalt de oplossing of toch het openbaar vervoer? Wat is de invloed van de klimaatveranderingen? Hoe gaan we duurzaamheid bekostigen? Wat voor effect op de arbeidsmarkt heeft toenemende robotisering en kunstmatige intelligentie? Hoe veilig is onze computergestuurde maatschappij nu steeds meer apparaten er op aangesloten worden (Internet of Things)? Wie zijn de achterblijvers van de digitalisering en wat doen we er aan? Blijft ons pensioenstelsel nog houdbaar en kan de AOW nog worden opgebracht bij de toenemende vergrijzing? Wat gaat de #metoo discussie ons brengen? Een nieuwe preutsheid als reactie op de jaren ‘70? Krijgen we een comeback van de religie?

Wat betekent dit alles voor de samenhang in de maatschappij en daarmee voor onze identiteit?

De Programmacommissie